Na de gemeenteraadsverkiezingen stelde Leefbaar Capelle Gerrit Kruijt aan als informateur om te komen tot de vorming van een nieuwe coalitie. Op basis van de gesprekken met alle politieke partijen adviseert de informateur om een coalitie te vormen met Leefbaar Capelle, VVD, D66 en PvdA.

Advies

Op basis van de verkiezingsprogramma’s, de gevoerde gesprekken en de verkiezingsuitslag zie ik mogelijkheden om met succes inhoudelijk te gaan onderhandelen tussen Leefbaar Capelle, VVD, D66 en PvdA om te komen tot een coalitieakkoord.

Deze combinatie omvat de grootste partij, een stabiel gebleven partij, de enige zittende partij met zetel- en stemmenwinst en een partij die voor evenwicht kan zorgen. Deze combinatie is goed voor 21 zetels en voldoet dus ook aan het criterium van een bredere coalitie dan 17-16.

Inhoudelijk zijn er volgens de verkiezingsprogramma’s zeker, soms behoorlijk grote, verschillen in standpunten te overbruggen. Maar alle partijen hebben mij aangegeven dat de bereidheid er is om er met elkaar uit te komen.

Formatie

Leefbaar Capelle heeft mij gevraagd om de rol van formateur op mij te nemen. Ik zal de partijen zo snel als mogelijk uitnodigen om te starten met de inhoudelijke gesprekken.

Nissewaard, 25 april 2022
Gerrit Kruijt

Advies informateur aan Leefbaar Capelle

Spijkenisse, 25 april 2022

1. Inleiding

Hierbij treft u mijn eindadvies van de informatieronde aan. Dit advies is als volgt opgebouwd:

a. Een beschrijving van de werkwijze die in deze verkennende fase is gebruikt;

b. Een weergave op hoofdlijnen van de uitkomsten van de gevoerde gesprekken;

c. De afwegingen om tot een advies te komen en

d. Een advies hoe verder te gaan in de formatie fase.

Op deze plaats wil ik mijn dank uitspreken aan de vertegenwoordigers van alle

partijen voor de plezierige en openhartige gesprekken. En ik wil mijn dank uitspreken

aan de griffier voor haar inzet en ondersteuning.

Werkwijze

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 t/m 16 maart is Leefbaar Capelle opnieuw de grootste partij in de Capelse  gemeenteraad geworden. Volgens een ongeschreven politieke wet heeft Leefbaar Capelle als grootste partij het initiatief genomen om te komen tot de vorming van een nieuwe coalitie. Daartoe heeft zij ondergetekende op 18 maart benaderd met de vraag om als informateur op te treden en de andere partijen uit te nodigen voor een eerste gesprek over de coalitievorming.

De dagen erna heb ik overleg gehad met de griffier over de planning etc. van de gesprekken en alle verkiezingsprogramma’s bestudeerd. Tevens heb ik aan de lijsttrekker van Leefbaar Capelle aangegeven welke werkwijze ik ging volgen en met haar gesproken over de speerpunten voor Leefbaar Capelle in de komende raadsperiode.

De griffier heb ik gevraagd om de partijen aan te geven, dat het uitgangspunt van de gesprekken was om een open gesprek te voeren waarbij in elk geval de onderstaande onderwerpen aan de orde zouden komen:

a. Hoe duidt u de verkiezingsuitslag;

b. Welke coalities ziet u als haalbaar;

c. Wat zijn voor u de belangrijkste agendapunten voor de raadsperiode 2022-2026 en

d. Zijn er voor u breekpunten om aan een coalitie deel te nemen, zo dat aan de orde zou zijn.

Met de 10 partijen zijn er op woensdag 23 maart en donderdag 24 maart gesprekken gevoerd. Op vrijdag 25 maart heb ik met Leefbaar Capelle gesproken, waarbij mijn bevindingen op hoofdlijnen van de gesprekken met de andere partijen aan de orde zijn gekomen. Ik heb aangegeven graag een verdiepingsgesprek te willen voeren met D66, de VVD, de SGP, de ChristenUnie, de PvdA en GroenLinks. En in dit gesprek ook de visie van deze partijen te willen horen op de 10 prioriteiten uit het verkiezingsprogramma van Leefbaar Capelle. Ook heb ik aangeven dat ik in elk geval in dit stadium geen rol zie voor het CDA, de SP en BVNL als éénpitters en voor CBB gelet op de ontstaansgeschiedenis van deze partij.

Op dinsdag 29 maart heb ik de lijsttrekkers van de in dit stadium afvallende partijen gebeld en dit aan hen aangegeven. De griffier heeft op mijn verzoek de andere partijen uitgenodigd voor een verdiepend gesprek op donderdag 31 maart, waarin deze partijen hebben bewilligd.

Op vrijdag 1 april heb ik aan Leefbaar Capelle verslag gedaan van deze gesprekken en hen mijn voorlopige conclusies meegedeeld met het verzoek mij hierop na het weekend van 2 en 3 april een reactie te geven.

Leefbaar Capelle heeft bewilligd in mijn voorstel om, alvorens de informatie af te sluiten en te starten met de formatie, onder mijn leiding een gesprek hebben met D66, de VVD, de SGP, de ChristenUnie en de PvdA over de hoofdlijnen van een mogelijk coalitieakkoord. Aan GroenLinks heb ik meegedeeld, dat gelet op de grote verschillen op diverse punten een verder deelnemen aan de gesprekken van deze partij door mij niet als zinvol werd gezien.

Vervolgens heb ik een eerste opzet van een coalitieakkoord op hoofdlijnen gemaakt vanuit (grotendeels) het verkiezingsprogramma van Leefbaar Capelle. Aan de vermelde partijen is door mij gevraagd om hierop uiterlijk voor de paasdagen inhoudelijk te reageren.

Op basis van de inbreng van de partijen hebben de griffier en ik een analyse gemaakt van de overeenkomsten en verschilpunten. Deze analyse en de inbreng van de partijen zijn vervolgens op 19 april in een gezamenlijk overleg toegelicht en besproken.

Op 20 april heb ik de lijsttrekkers van de partijen gebeld om te reflecteren op deze bijeenkomst. Daarna heb ik aan de lijsttrekker van Leefbaar Capelle mijn bevindingen kenbaar gemaakt met het verzoek daar op te reageren.

3. Uitkomsten van de gevoerde gesprekken

Alle partijen constateren dat de Capelse kiezer Leefbaar Capelle opnieuw de grootste partij in de gemeenteraad heeft gemaakt met 11 zetels. Op afstand gevolgd door D66 en de VVD met 4 zetels. Alle partijen gaan er dan ook vanuit dat er een coalitie komt met daarin Leefbaar Capelle.

D66 is de 2e partij geworden met 4 zetels en de enige zittende partij die in zetels en aantal stemmen winst heeft geboekt. De VVD heeft als 2e coalitiepartij in de vorige raadsperiode 4 zetels behouden.

Van de andere zittende partijen hebben SGP, ChristenUnie, PvdA en GroenLinks eveneens hun zetelaantal behouden. Het CDA en de SP hebben een zetel verloren.

De nieuwkomers BVNL en CBB doen hun intrede in de gemeenteraad met respectievelijk 1 en 2 zetels.

Alle partijen geven aan op zich bestuurlijke verantwoordelijkheid te willen dragen. De SP tekent aan voor zichzelf geen rol te zien in coalitiegesprekken. Het CDA merkt op, dat zij naar aanleiding van de uitslag begrijpt ‘achter in de rij’ te staan.

Door de partijen worden verschillende opties voor coalities genoemd. Partijen sluiten geen enkele partij op voorhand uit. Alle partijen pleiten voor een brede coalitie (geen 17-16).

Inhoudelijk worden vaak volgende thema’s genoemd:

  • Wonen, starters en ouderen, Rivium
  • Vergroening, onderhoud buitenruimte
  • Sport en bewegen
  • Duurzaamheid, klimaat en energietransitie
  • Mobiliteit
  • Werk, mensen uit de bijstand
  • Terugdringen marktwerking
  • Veiligheid
  • Aanpak en voorkomen schuldenproblematiek, geen kinderen in armoede
  • Aantrekkelijk ondernemersklimaat
  • Burgerparticipatie, vertrouwen in de overheid
  • Herinrichting WMO en jeugdhulpverlening
  • Service gemeente verbeteren
  • Integraliteit bij de aanpak van problemen
  • Visie vorming voor meer dan 4 jaar

Logisch is dat vanuit hun verschillende politieke visie de partijen ook verschillen in de oplossingen die zij aandragen. In de meeste gevallen schat ik die in als overbrugbaar. Lastiger is het dossier duurzaamheid, klimaat en energietransitie. Met name over de rol van de gemeente (praktisch en haalbaar versus zeer ambitieus met inzet van de Eneco gelden) wordt heel verschillend gedacht. Maar ook thema’s als de opvang van vluchtelingen en de zondagsrust kunnen mogelijk een breekpunt zijn.

Een aantal partijen noemt de mogelijkheid om bepaalde thema’s als vrije kwestie te benoemen met het laatste woord aan de gemeenteraad. Eén partij oppert een kort coalitieakkoord gevolgd door een breed raadsprogramma.

4. Afwegingen om tot een advies te komen

Ik sluit aan bij de wens van alle partijen om te komen tot een bredere coalitie dan 17-16. Anderzijds vind ik het voor het democratisch proces geen goede zaak om te werken met een te brede coalitie.

Kijkend naar de verkiezingsuitslag is D66, het is al gesteld, de enige zittende partij die in zetelaantal en aantal stemmen heeft gewonnen. Programmatisch zijn er echter wel de nodige verschilpunten met Leefbaar Capelle. Dat geldt minder voor de VVD, die als 2e coalitiepartij in zetelaantal gelijk is gebleven en (opnieuw) vier jaar goed en betrouwbaar heeft samengewerkt met Leefbaar Capelle. Ook tussen Leefbaar Capelle enerzijds en de SGP en de ChristenUnie anderzijds bestaan programmatische verschillen (onder andere op het punt van de zondagsrust). Uit de gesprekken met de PvdA is mij gebleken dat deze partij constructief eventuele inhoudelijke gesprekken wil ingaan, zonder blokkades of breekpunten vooraf. Dat is anders dan GroenLinks waarmee de programmatische verschillen met Leefbaar Capelle groot zijn en deels van principiële aard.

5. Mijn advies

Op basis van de verkiezingsprogramma’s, de gevoerde gesprekken en de verkiezingsuitslag zie ik mogelijkheden om met succes inhoudelijk te gaan onderhandelen tussen Leefbaar Capelle, de VVD, D66 en de PvdA.

Deze combinatie omvat de grootste partij, een stabiel gebleven partij, de enige zittende partij met zetel- en stemmenwinst en een partij die voor evenwicht kan zorgen. Deze combinatie is goed voor 21 zetels en voldoet dus ook aan het criterium van een bredere coalitie dan 17-16.

Inhoudelijk zijn er blijkens de verkiezingsprogramma’s zeker, soms behoorlijk grote, verschillen in standpunten te overbruggen, maar alle partijen hebben mij aangegeven dat de bereidheid er is om er met elkaar uit te komen.

Dit houdt in dat ik adviseer om de SGP en de ChristenUnie in dit stadium niet bij de formatie te betrekken. Ten eerste op inhoudelijke argumenten en ten tweede omdat naar mijn mening tegenover een bredere coalitie ook een sterke oppositie moet staan.

Een tweede advies is om naar goed Capels gebruik het concept coalitieakkoord t.z.t. te presenteren aan de niet onderhandelende partijen en hen de gelegenheid te geven daarop te reflecteren en suggesties te doen voor aanscherpingen en/of aanvullingen.

Nissewaard, 25 april 2022.

Gerrit Kruijt