Natuurvriendelijke oevers

In Capelle speelt water een belangrijke maar vaak een onzichtbare rol. Door middel van natuurvriendelijke oevers wordt water (beter) zichtbaar, wordt de kwaliteit van de leefomgeving van mens en dier verhoogd en verbetert de waterkwaliteit. De natuurvriendelijke oevers, onderdeel van het stedelijk waterplan, moeten een integrale rol spelen in de Capelse (ecologische) groenstructuur.
De reden van het omvormen van bestaande (beschoeide) oevers naar meer natuurlijke situaties is de behoefte van steeds meer mensen om natuur dichter bij de woonomgeving te hebben.

Hoewel er volop gewerkt wordt aan de aanleg van natuurvriendelijke oevers zijn er nog veel (beschoeide) oevers die afgewerkt zijn met een traditionele beschoeiing. Deze technisch strakke oevers, gecombineerd met de veelvuldige aanwezigheid van drijfvuil (onder andere afkomstig van afgestorven plantaardig materiaal en kroos) in de ‘dode’ hoeken van watergangen, dragen bij aan een geringe belevingswaarde van het watersysteem.

Watergangen kunnen ook op een natuurvriendelijke of een milieutechnische manier worden aangelegd. Bij de natuurvriendelijke oever ontstaat door middel van profilering van de watergang een voedingsbodem voor een gevarieerde plantengroei. Door de geleidelijke overgang van nat naar droog kunnen verschillende plantensoorten zich ontwikkelen en zo levensvoorwaarden bieden aan diverse diersoorten. Daarnaast heeft de natuurvriendelijke oever een grotere duurzaamheid dan de reguliere oever met een hoge beschoeiing.

Bij een milieuvriendelijke oever ontbreekt de beschoeiing en worden materialen (tegen uitspoeling van het talud gebruikt), die zo min mogelijk nadelige gevolgen hebben voor de kwaliteit van water, bodem en lucht. Bij de materiaalkeuze wordt ook de mate van milieubelasting van het productieproces van de verschillende materialen betrokken. Natuurvriendelijke oevers worden milieuvriendelijk beheerd en onderhouden. Er worden geen bestrijdingsmiddelen en meststoffen gebruikt.

Functies natuurvriendelijke oevers

Natuurvriendelijke oevers kunnen worden aangelegd met één of meerdere functies. Bij het inrichten van een oever moet vooraf een afweging worden gemaakt, welke functies zijn gewenst? Een ecologische, esthetische, educatieve (zie opmerking 1), economische en recreatieve functie?

Een ecologische functie

staat in het teken van natuur, de ontwikkeling of voorkomen van plant en dier (habitat voor vlinders, libellen en andere insecten, vissen, vogels en kleine zoogdieren, broed- en foerageergelegenheid, vestiging plantengemeenschappen, corridor/ ecologische verbindingszone);

Esthetische functie:

zorgt voor verhoging van de belevingswaarde, verrijking van de leefomgeving van bewoners, afschermende (privacy, camoufleren), structuur en richting gevende, onderscheidende functie;

Economische functie:

hierbij wordt gedacht aan verbetering van waterkwaliteit en waterkwantiteit (geen knelpunt in Capelle), reductie kosten oeververdediging, waardeverhoging van vastgoed, de positieve invloed op de volksgezondheid;

Educatieve functie

voor leerlingen (basisonderwijs en voortgezet onderwijs), inwoners, en milieu- en natuurorganisaties;
Recreatieve functie hierbij kan worden gedacht aan veiligheid, (natuur)beleving, toegankelijkheid, spelen, vaarwater, viswater, schaatswater.

Elke functie vraagt een bepaalde oeverinrichting en beheer. Een combinatie van meerdere functies is mogelijk.
Vanwege fysieke beperkingen zullen niet overal natuurvriendelijke oevers kunnen worden aangelegd. Naast de beperkingen door het watertype zelf moet een mogelijke locatie ook worden beoordeeld op het gewenste functionele aspect.

Randvoorwaarden locatie natuurvriendelijke oevers

Niet altijd zal de omvorming van een standaard oever naar een natuurvriendelijke oever wenselijk zijn. Locaties kunnen afhankelijk van een gewenste functie geschikt of ongeschikt zijn. Ten aanzien van de locatie voor natuurvriendelijke oevers kan een aantal randvoorwaarden worden genoemd:

• voldoende ruimte (breedte en lengte), geen versnippering tenzij met aangepaste materialen;
• zonnige ligging geen bomen en struiken: schaduw, bijvoorbeeld door beplanting, beperkt de kans op de ontwikkeling van hoge natuurwaarden;
• geen kabels en leidingen aanwezig;
• voldoende ruimte voor onderhoud (bereikbaarheid, ruimte werkgang, vrij van obstakels, één zijde en/ of beide zijden is afhankelijk van de breedte van de watergang en eigendom oevers);
• verkeersveiligheid mag niet in het geding komen;
• voldoende oeverstabiliteit.

Natuurvriendelijke oevers kunnen onder andere als verbindingsroute dienen voor dieren en zorgen natuurlijke oevers voor een betere waterkwaliteit door de zuiverende werking.

Opmerking 1:

Educatieve functie (en belevingswaarde) van natuurvriendelijke oevers
Naast technisch en ecologisch nut kunnen natuurvriendelijke oevers ook van educatieve waarde zijn voor het onderwijs. Op basisscholen kan hiermee de biologieles aanschouwelijk worden gemaakt. Ook kunnen hierop aangepaste lespakketten worden aangeschaft. Om hiertoe de mogelijkheid te vergroten is het een optie om, op verschillende plekken, vlonders in het water langs natuurvriendelijke oevers aan brengen, eventueel met aanduidingsborden.